Секој закон треба да има јасна цел. Во случајот со предложените измени на Законот за угостителска дејност, прашањето не е дали тие ќе ја подобрат администрацијата. Прашањето е дали ќе придонесат за развој на угостителството како индустрија.

По детална анализа на предлог-законот, впечатокот е дека најголемиот дел од измените се насочени кон дигитализација на процедурите, подобра евиденција и поголема административна контрола. Тоа секако е потребно и позитивно. Но дали е доволно за вистински развој на секторот?

Модернизација на администрацијата не е исто што и развој на индустријата

Електронското поднесување барања, електронските решенија, регистрите и автоматската размена на податоци меѓу институциите ќе го олеснат административното работење на угостителите. Тоа значи помалку време потрошено во институции и повеќе време посветено на бизнисот.
Сепак, ваквите мерки сами по себе не носат нови гости, не ја подобруваат услугата и не ја зголемуваат профитабилноста. Тие го прават системот поефикасен, но не нужно и индустријата поуспешна.

Каде се вистинските развојни мерки?

Македонското угостителство денес се соочува со сериозни проблеми:

• Недостаток на квалификуван кадар.
• Зголемени оперативни трошоци.
• Недоволни инвестиции во модернизација.
• Силна регионална конкуренција.
• Потреба од поефикасна промоција на туристичките дестинации.
• Сè поголеми барања на гостите за квалитет и дигитални услуги.

Во предложените измени речиси и да нема конкретни решенија за ниту еден од овие проблеми.
Нема мерки за поттикнување инвестиции, програми за развој и задржување на кадар, стимули за подобрување на квалитетот на услугите и нема механизми за јакнење на конкурентноста на секторот.

Повеќе контрола, но дали и повеќе вредност?

Законот воведува нови регистри, нови процедури за категоризација и подобра евиденција на сместувачките капацитети.
Од аспект на државата, тоа значи поголема контрола, подобри статистички податоци и поефикасно следење на секторот.
Од аспект на угостителите, тоа значи нови обврски, дополнителни административни активности и во одредени случаи нови трошоци за усогласување со прописите.
Секој систем има потреба од контрола. Но контролата не е цел сама по себе.
Клучното прашање е дали преку тие механизми се создава нова вредност за индустријата.

Што добиваат угостителите?

Најголемата придобивка е намалувањето на бирократијата. Дигиталните процедури ќе го поедностават работењето и ќе овозможат побрза комуникација со институциите. За легалните издавачи на апартмани, воспоставувањето регистри може да придонесе за намалување на нелојалната конкуренција од нерегистрирани сместувачки капацитети. Подобрата евиденција може да придонесе и за поквалитетно планирање на туристичките политики во иднина. Тоа се реални и значајни придобивки.

Што не добиваат?

Она што недостасува е визија за развој. Угостителскиот сектор не бара само поефикасна администрација. Тој бара подобра конкурентност. Бара инвестиции, кадар, иновации, подобар пристап до финансии, бара услови за раст и долгорочна одржливост.
Токму овие елементи недостасуваат во предложените измени.

Дали беше искористена можноста за подлабока реформа?

Апсолутно е потребно да се воведе ред во угостителскиот сектор за да не ни се случуваат несакани појави како нерегистрирано работење, нелојална конкуренција, непочитување на стандардите и недоволна евиденција на туристичкиот промет.
Во тој контекст, дигитализацијата, регистрите и подобрата контрола се чекори во вистинска насока.
Но, кога веќе се отвора Законот за угостителска дејност, сосема оправдано е да се постават неколку суштински прашања.

Првото прашање е дали угостителите биле доволно консултирани при подготовката на законските измени. Хотелите, рестораните, туристичките агенции и приватните сместувачки капацитети се оние кои секојдневно живеат со предизвиците на индустријата и најдобро знаат каде се најголемите слабости на системот. Затоа, секоја законска реформа има многу поголема вредност кога е креирана во партнерство со секторот кој треба да ја применува.

Второто прашање е зошто измените остануваат речиси исклучиво во рамките на административното регулирање, без посериозни развојни компоненти.

Доколку се анализираат законските решенија во туристички поразвиените земји од регионот и Европа, може да се забележи дека регулативата најчесто оди паралелно со мерки за подобрување на конкурентноста. Покрај контролата и евиденцијата, таму се вградуваат механизми за поттикнување инвестиции, модернизација на капацитетите, развој на човечки ресурси, дигитална трансформација и подобрување на квалитетот на услугите.

Токму таквите квалитативни решенија создаваат долгорочна вредност за индустријата.

Затоа, останува впечатокот дека оваа законска реформа повеќе се фокусира на уредување на системот отколку на негов развој. А вистинскиот успех на секој закон не се мери според бројот на воведени регистри или електронски процедури, туку според тоа дали создава услови за нови инвестиции, подобар кадар, поквалитетна услуга и поголема конкурентност на македонското угостителство.

Заклучок

Новите измени на Законот за угостителска дејност несомнено ќе ја модернизираат администрацијата и ќе ги дигитализираат процедурите. Тоа е позитивен чекор и нешто што одамна требаше да се случи. Но доколку прашањето е дали законот ќе го развие угостителството, тогаш одговорот е значително покомплексен.

Предложените измени претставуваат административна реформа, а не развојна стратегија.

Тие создаваат поефикасен административен систем. Не создаваат нов туристички производ, подобар кадар, нови инвестиции, повисока конкурентност и не обезбедуваат јасна рамка за долгорочен раст на секторот.

Вистинскиот развој на угостителството започнува таму каде што завршува администрацијата – со инвестиции, човечки капитал, квалитет на услугата, иновации и долгорочна стратегија која ќе овозможи македонското угостителство да биде поконкурентно на регионалниот и меѓународниот пазар.

Затоа, иако измените се чекор напред во модернизацијата на системот, тие не треба да се претставуваат како решение за развој на угостителството.
За таков развој ќе бидат потребни многу подлабоки и посеопфатни политики кои пред се ќе бидат донесени во соработка со чинителите на индустријата а не само во собраниските клупи.